Gdybym miała wskazać jedną z najbardziej niedocenianych umiejętności w szkole, powiedziałabym: notowanie. Nie chodzi o „ładne zeszyty” ani o to, kto szybciej przepisze z tablicy. Chodzi o proces myślenia. O to, co dzieje się w głowie ucznia, gdy słucha, analizuje i zapisuje.
Z roku na rok utwierdzam się w przekonaniu, że świadome notowanie to kluczowa kompetencja edukacyjna, która wpływa na sukces ucznia – nie tylko na sprawdzianie, ale przede wszystkim w jego samodzielnym uczeniu się.
Notowanie – co mówią badania?
W badaniach Mueller i Oppenheimer (2014) udowodniono, że uczniowie, którzy tworzą notatki ręcznie, osiągają lepsze wyniki w nauce niż ci, którzy piszą na komputerze. Dlaczego? Bo muszą selekcjonować, przetwarzać i skracać – a to właśnie te działania uruchamiają głębokie procesy myślenia i zapamiętywania.
Z kolei inne badania pokazują, że:
- regularne przeglądanie notatek wspomaga pamięć długotrwałą,
- łączenie tekstu z rysunkiem, kolorem i schematem aktywuje więcej obszarów mózgu,
- notowanie rozwija koncentrację, uważność i samodzielność.
Notowanie w praktyce – jak pracuję z uczniami?
Od początku każdego roku szkolnego wdrażam uczniów do świadomego notowania. To nie jest „rzecz, którą robimy od niechcenia”. To umiejętność, którą ćwiczymy jak pisanie rozprawki czy czytanie ze zrozumieniem. Robię to krok po kroku – cierpliwie, z naciskiem na sens, nie formę.
- Pracujemy z OK zeszytem. Zeszyt to nie tylko miejsce na zadania. To przestrzeń do refleksji i rozwoju myślenia.
Moi uczniowie:
- zapisują cele lekcji i kryteria sukcesu,
- tworzą własne pytania,
- formułują refleksje.
Więcej o ok zeszycie można przeczytać tu: Ok zeszyt- opowieść o najważniejszym zeszycie
- Uczę technik notowania– nie każdy uczeń notuje w ten sam sposób. Dlatego uczę różnych form:
– mapy myśli – świetne dla wzrokowców i osób kreatywnych,
– metoda Cornella – idealna do podsumowań i refleksji,
– notatki punktowane – szybkie i przejrzyste,
– sketchnoting – czyli notatki z rysunkami, ikonami, kolorami,
– kolor kod– przypisywanie kolorów do określonych kategorii,
– legenda symboli – tworzenie własnego zestawu znaków do oznaczania różnych treści w notatkach.
To wybrane formy notowania, jeśli chcesz poznać więcej i poprowadzić na ten temat lekcję z uczniami, zapraszam tu: Notowanie
Daję wybór. Pokazuję przykłady. Uczymy się od siebie nawzajem.
Trudności, które spotykam – i jak je pokonuję
Nie jest tak, że wszyscy od razu „kupują” ideę notowania. Wdrażanie uczniów do świadomego i skutecznego notowania to proces, który – choć niezwykle wartościowy – nie jest pozbawiony wyzwań. W codziennej pracy dostrzegam kilka powtarzających się trudności, z którymi zmagają się uczniowie:
- Brak umiejętności selekcji informacji
Wielu uczniów ma trudność z odróżnieniem informacji ważnych od mniej istotnych. Starają się zapisać zbyt wiele – często wszystko, co usłyszą lub przeczytają – co prowadzi do przeciążenia poznawczego i chaotycznych, niespójnych notatek. Aby temu zapobiec, uczę ich rozpoznawania słów-kluczy, stosowania skrótów oraz zadawania sobie pytania: Co pomoże mi zapamiętać sens tej treści?
- Przyzwyczajenie do biernego przepisywania
Wielu uczniów traktuje notowanie jak mechaniczną czynność: przepisywanie z tablicy lub książki bez refleksji. W takim przypadku notatki nie wspierają nauki, lecz są jedynie formalnością. Przeciwdziałam temu, organizując wspólne ćwiczenia w analizie treści, zadawaniu pytań do tekstu i formułowaniu własnych podsumowań.
- Trudności z estetyką i organizacją zapisu
Część uczniów zniechęca się, ponieważ ich notatki nie wyglądają „ładnie” – są nieregularne, , mało przejrzyste. W takich sytuacjach pojawia się opór, wstyd, brak chęci do powracania do zapisanych treści. Reaguję, pokazując, że czytelność i sens notatki są ważniejsze niż jej wygląd. Pomagam uczniom opracować prosty, funkcjonalny układ, który będzie odpowiadał ich potrzebom. Stosuję metodę pisma uproszczonego. Na ten temat więcej można przeczytać tu: Pismo uproszczone
Często też podczas sprawdzianów pozwalam korzystać z zeszytu, wówczas widzą sens notowania i to w taki sposób, aby potem móc przeczytać, co zostało napisane. Takie sprawdziany nie muszą kończyć się stopniem , ale samooceną czy oceną koleżeńską. Ważne w tym ćwiczeniu jest to, aby uczeń zrozumiał, jak ważna jest nie tylko technika, ale i jakość wykonanej notatki.
- Opór przed zmianą dotychczasowych nawyków
Niektórzy uczniowie mają ustalony, automatyczny sposób pracy – często bierny i nieskuteczny – którego nie chcą zmieniać. W takich przypadkach kluczowe okazuje się stopniowe wprowadzanie nowych technik, dawanie wyboru i możliwość porównania efektów „przed” i „po”. Gdy uczeń zobaczy, że jego własne notatki pomagają mu lepiej zrozumieć i zapamiętać treści, łatwiej akceptuje zmianę.
- Problemy z koncentracją i wytrwałością
Notowanie to proces wymagający skupienia, a wielu uczniów ma trudność z utrzymaniem uwagi przez dłuższy czas. Aby im pomóc, wprowadzam krótkie formy zapisu, schematy, kolorowe elementy, techniki wizualizacji, a także pracę w parach lub grupach, gdzie uczniowie mogą tworzyć notatki wspólnie i wzajemnie się wspierać.
Kilka słów do Was, uczniowie!
- Notowanie to coś, co robicie dla siebie. Nie dla nauczyciela, nie dla ocen. To Wasza mapa po wiedzy.
- Nie musicie mieć kolorowych flamastrów ani ozdobnych zeszytów. Wystarczy ołówek i otwarta głowa.
- Nie kopiujcie wszystkiego – zatrzymajcie się, pomyślcie, co naprawdę warto zapisać.
- Zróbcie notatkę, która przemówi do Was, nie do nauczyciela.
- Eksperymentujcie. Bawcie się formą. Twórzcie notatki, do których chce się wracać.
Kilka rad dla nauczycieli:
- Notowania trzeba uczyć, a nie wymagać.
- Trzeba dać uczniowi czas, przestrzeń i swobodę.
- Jednym z kluczowych elementów skutecznego notowania jest poczucie sprawczości, warto dać więc uczniowi możliwość wyboru, co do sposobu notowania.
- Notatka to nie jest „dodatek” do lekcji – to narzędzie, które rozwija myślenie, uczy samodzielności i wspiera zapamiętywanie.
Zeszyt może być centrum edukacji ucznia – jeśli damy mu szansę, by go współtworzył.
A Ty, co myślisz o samodzielnym notowaniu?